Łaszczów

Wieś gminna Łaszczów leży w powiecie tomaszowskim, w województwie lubelskim. Liczy 1,4 tys. mieszkańców (2006 r.). Jest położona na obszarze Grzędy Sokalskiej, nad rzeką Huczwą.

Pierwotna nazwa wsi to Prawda. Osada została założona w połowie XV wieku na gruntach wsi Domaniż. Prawa miejskie Prawda otrzymała w 1549 roku. Miasto otoczono obronnymi wałami z dwoma murowanymi bramami. Wzniesiono wówczas również zamek. W 1578 roku zmieniono nazwę miasta z Prawda na Łaszczów. Na przełmie XVI-XVII wieku Łaszczów był ważnym ośrodkiem polskiej reformacji. Istniał tutaj zbór ariański i drukarnia (czynna do 1630 r.). Pierwsze wzmianki o Żydach mieszkających w Łaszczowie pochodzą z 1629 roku. Likwidacja zboru ariańskiego nastąpiła w 1638 roku. Miasto zostało zniszczone w połowie XVII wieku podczas wojen szwedzkich. W okresie kontrreformacji Łaszczów był prywatną własnością jezuitów. Wojny XVIII wieku doprowadziły miasto do ruiny. W XVIII wieku powstała samodzielna gmina żydowska. Od 1795 roku Łaszczów znajdował się w zaborze austriackim. W 1809 roku Łaszczów znalazł się w Księstwie Warszawskim, a od 1815 roku w Królestwie Polskim. W 1856 roku w Łaszczowie żyło 1.010 Żydów. Stanowili oni 94% ogółu mieszkańców. W XIX wieku istniała tutaj drukarnia żydowska, drukująca książki w języku hebrajskim. W 1869 roku władze carskie w ramach represji po powstaniu styczniowym pozbawiły Łaszczów praw miejskich. W 1886 roku w Łaszczowie żyło 1.317 Żydów - stanowili oni 89% ogółu mieszkańców. Działania wojenne I wojny światowej znacznie zniszczyły wioskę.
    W okresie międzywojennym, w 1921 roku w Łaszczowie żyło 1.041 Żydów - stanowili oni 91% ogółu mieszkańców.
    Podczas II wojny światowej, we wrześniu 1939 roku Łaszczów został zajęty przez wojska niemieckie. W grudniu 1942 roku Niemcy przeprowadzili brutalną pacyfikację ludności Łaszczowa. Wszystkich Żydów deportowano do ośrodka zagłady w Bełżcu. W czerwcu 1944 roku Łaszczów został spalony przez Ukraińską Armię Powstańczą (UPA).

- Synagoga w Łaszczowie (ul. Rycerska) - 7 pkt

(zdjęcie: Yarek Shalom)

Synagoga w Łaszczowie została utworzona w 1782 roku. Wówczas to gmina żydowska odkupiła od właściciela miasta hrabiego Szeptyckiego dwa budynki będące pozostałością po zniszczonym podczas potopu szwedzkiego zamku. Jeden z tych budynków ("Sala Rycerska") przebudowano na synagogę, drugi na dom kahalny. Podczas II wojny światowej Niemcy zdewastowali synagogę, między innymi rozebrano babińce. Po zakończeniu działań wojennych budynek dostosowano do potrzeb magazynu. Później pozostawał opuszczony i do tej pory niszczeje jako ruina.
    Budynek synagogi wzniesiono na planie zbliżonym do kwadratu. Od strony południowej wieńczy go ozdobna attyka. Zachowały się fragmenty zewnętrznych zdobień. Widoczne od strony północnej cztery okna były pierwotnie łącznikiem głównej sali modlitw z babińcem. W sali modlitewnej zachowała się bima z dwoma kolumnami. Na sklepieniach i ścianach wewnętrznych sali widoczne są resztki sztukaterii i polichromii.

       
(zdjęcia: Yarek Shalom)

Obok synagogi znajduje się dawny dom kahalny, który służył zapewne jako bejt ha-midrasz. Budynek został zdewastowany przez Niemców podczas II wojny światowej. Później w wyniku przebudowy służył jako remiza strażacka. W latach 1959-1962 przeprowadzono prace remontowe dostosowując budynek do potrzeb kina.

Zobacz także: Cmentarz żydowski w Łaszczowie - 6 pkt