Strzegom

Miasto Strzegom leży w powiacie świdnickim, w województwie dolnośląskim. Liczy 17,9 tys. mieszkańców (1998 r.). Jest położone na pograniczu Wzgórz Strzegomskich i Obniżenia Podsudeckiego, nad rzeką Strzegomką (lewy dopływ Bystrzycy).

Osada znana była już w czasach rzymskich. Ta łużycka osada warowna otoczona była wałem drewniano - ziemnym wyrastającym ponad skaliste, strome stoki góry. W okresie nasilenia walk polsko - czeskich (1038-1137) gród nabrał szczególnego znaczenia. Sprawiało to zarówno położenie na skrzyżowaniu ważnych szlaków podsudeckich, jak i jego rola obronna na tym terenie. Gród kasztelański wzmiankowany jest w 1155 roku jako Strigom. W 1202 roku targowe podgrodzie ofiarowano zakonowi joannitów. W 1241 roku Tatarzy spalili miasto. Aby jak najszybciej odbudować gród, tak ważny strategicznie i gospodarczo, wdowa po księciu Henryku pobożnym Anna, w 1242 roku nadała mu prawa miejskie. Od XIII wieku znajdował się w księstwie świdnickim. Książe Bolko I otoczył miasto murami obronnymi i wybudował tu zamek. Pierwsze wzmianki historyczne o obecności Żydów w Strzegomiu pochodzą z 1350 roku. Strzegom dzielił losy polityczne Śląska, przechodząc w 1392 roku pod panowanie Czech. W 1401 roku w Strzegomiu doszło do pogromu, w którym zginęło 73 Żydów. W 1454 roku wygnano wszystkich Żydów z miasta. W owym czasie wybudowano drugi pierścień murów obronnych i fosę. W pierwszej połowie XVI wieku miasto przeszło pod rządy Habsburgów. Wojna 30-letnia zniszczyła cały dorobek pokoleń, miasto znalazło się w kompletnej ruinie. W 1718 roku spaleniu uległa znaczna część miasta. Od 1742 roku Strzegom znajdował się w Prusach. W 1812 roku Żydzi ponownie powrócili do Strzegomia. W 1842 roku powstała tutaj gmina, będąca filią gminy żydowskiej w Świdnicy. W 1849 roku w Strzegomiu żyło 29 Żydów. Od XIX wieku w okolicy prowadzono intensywną eksploatację kamieniołomów granitu. W 1856 roku do miasta zawitała kolej parowa. W 1880 roku w Strzegomiu żyło 140 Żydów.
    W okresie międzywojennym jego urzędową niemiecką nazwą był Striegau. W 1936 roku Niemcy rozwiązali gminę żydowską w Strzegomiu i wprowadzili ograniczenia praw dla Żydów. W 1939 roku w mieście żyło zaledwie 6 Żydów.
    Podczas II wojny światowej Niemcy utworzyli w Strzegomiu obozy pracy dla jeńców wojennych oraz obóz pracy przymusowej dla Żydów. W grudniu 1944 roku wszystkich Żydów wywieziono do obozu koncentracyjnego Bergen-Belsen. W pobliżu Strzegomia umiejscowiono obóz koncentracyjny Gross-Rosen (wieś Rogoźnica).

Z ciekawostek: gotycki kościół Joannitów (XIV w.), kaplica św. Antoniego w dawnej bastei przy bramie miejskiej (około 1520 r.), kościół św. Barbary, pierwotnie synagoga gotycka (XIV w.), klasztor Karmelitów (1704-16) oraz mury miejskie (XIII-XV w.). W okolicy znajdują się jedne z największych kamieniołomów granitu i bazaltu na Dolnym Śląsku.

- Synagoga w Strzegomiu (ul. Kościelna) - 5 pkt

(zdjęcia: Gedeon)

Została wzniesiona w połowie XIV wieku. Jednakże w 1454 roku oskarżono Żydów w Strzegomiu o zbezczeszczenie Najświętszego Sakramentu i wypędzono ich z miasta, a w konsekwencji przemieniono synagogę w kościół. Obecnie jest to kościół pod wezwaniem św. Barbary - Dziewicy i Męczennicy. Jest to mały kościół gotycki jednonawowy, trójprzęsłowy ze sklepieniami krzyżowo-żebrowymi i sieciowymi.

Zobacz także: Cmentarz żydowski w Strzegomiu - 5 pkt