Legnica

Miasto Legnica jest powiatem grodzkim i siedzibą powiatu legnickiego, województwo dolnośląskie. Liczy 105 tys. mieszkańców (1998 r.). Jest położone na Równinie Legnickiej, nad rzeką Kaczawą i jej lewym dopływem Czarną Wodą.

Najwcześniejsze wzmianki o wczesnopiastowskim grodzie Legnice pochodzą z 1149 roku. Rozwojowi grodu sprzyjało korzystne położenie na skrzyżowaniu szlaków handlowych z Niemiec do Kijowa i z Wielkopolski do Czech. W XII-XIII wieku Legnica była stolicą księstwa piastowskiego. W pierwszej połowie XIII wieku w grodzie wybudowano obronny zamek. W 1241 roku pod Legnicą rozegrała się bitwa z Mongołami. Około 1264 roku Legnica otrzymała prawa miejskie. W XIII-XIV wieku miasto było ważnym ośrodkiem sukiennictwa i piwowarstwa. Pierwsze wzmianki o Żydach żyjących w Legnicy pochodzą z 1301 roku. W 1317 roku istniała już odrębna dzielnica żydowska z synagogą. W 1329 roku książę legnicko-brzeski Bolesław III uznał zwierzchnictwo Czech. Od tej pory Legnica znajdowała się pod zwierzchnictwem Czech i dzieliła losy polityczne Śląska. W 1345 roku książę Wacław I zainicjował wystąpienia antyżydowskie w Legnicy. Macewy ze zniszczonego cmentarza żydowskiego wykrozystano przy budowie fortyfikacji miejskich. W XIV wieku wybudowano mury obronne z 30 basztami. W 1453 roku z Legnicy wygnano wszystkich Żydów. W 1522 roku mieszczanie przyjęli luteranizm. W Legnicy powstał wówczas silny ośrodek reformacji, z uniwersytetem luterańskim i drukarnią. Podczas wojny trzydziestoletniej (1618-1648) Legnicę przekształcono w twierdzę. Pod koniec wojny wielki pożar zniszczył miasto. W 1675 roku Legnica znalazła się pod panowaniem niemieckich cesarzy z dynastii Habsburgów. Od 1742 roku Legnica znajdowała się w Prusach. W 1812 roku do Legnicy zaczęli powracać Żydzi. W 1812 roku urządzono dom modlitwy. W 1816 roku w Legnicy żyło 93 Żydów. W 1817 roku powstała gmina żydowska. W 1840 roku w mieście żyło 2.564 Żydów. W 1847 roku wybudowano synagogę. W drugiej połowie XIX wieku nastąpiło ożywienie gospodarcze Legnicy.
    W okresie międzywojennym, w listopadzie 1938 roku podczas "nocy kryształowej" Niemcy spalili synagogę w Legnicy i zdewastowali cmentarze żydowskie. W 1939 roku w mieście żyło 188 Żydów.
    Podczas II wojny światowej, w 1941 roku Niemcy deportowali wszystkich Żydów z Legnicy do obozu koncentracyjnego w Terezinie, w Czechach. Legnica została wyzwolona 9 lutego 1945 roku przez wojska sowieckie, które po zajęciu miasta zniszczyły niemal 60% zabudowy.

Z ciekawostek: zamek książęcy (XIII-XVII w.), gotycki kościół Św. Piotra i Pawła (XIV w.), późnobarokowy zespół klasztorny i kolegium Jezuitów (XVIII w.), pozostałości murów miejskich z Bramą Głogowską i wieżą Bramy Chojnowskiej (XIV w.), ratusz (XVIII w.), Akademia Rycerska (XVIII w.), pałac opatów lubiąskich (XVIII w.) oraz kamienice (XVII-XVIII w.).

Gmina Wyznaniowa Żydowska w Legnicy
        ul. Chojnowska 12, I p.
        59-220 Legnica
        tel. 075 862 27 30

Dzięki pomocy finansowej Jointu w 2000 roku przeprowadzono kapitalny remont siedziby Gminy oraz wyposażono kuchnię w nowoczesny sprzęt. Dzięki temu funkcjonuje tutaj stołówka koszerna, w której odbywają się poczęstunki szabatowe oraz z okazji wszystkich żydowskich świąt, a w szczególności z okazji Pesach, kiedy to organizowane są dwa wieczory sederowe. W domu modlitwy odbywają się modły w każdą sobotę oraz we wszystkie święta.

- Cmentarz żydowski w Legnicy (ul. Wrocławska 124) - 13 pkt

(zdjęcie: Ula Kapała)

Najmłodszy cmentarz żydowski w Legnicy został założony w 1838 roku. Grunt pod cmentarz zakupił i podarował gminie żydowskiej Raphael Prausnitzer, właściciel domu bankowego. W 1887 roku wybudowano dom przedpogrzebowy. W latach 1891 i 1923 powiększano teren cmentarza. W 1926 roku dokupiono nową działkę od strony północnej. Stanowiła ona jak gdyby zupełnie nowy cmentarz, który w odróżnieniu od starego nazywano nowym. W 1938 roku Niemcy całkowicie go zniszczyli, urządzając na nim cmentarz garnizonowy.
    Na powierzchni około 1 hektara zachowało się prawie 500 nagrobków. Znajduje się tutaj wiele rodzinnych grobowców. Specyfika nagrobków wskazuje na daleko posuniętą asymilację Żydów w Legnicy. Na niektórych nagrobkach umieszczano podobiznę zmarłego. Teren kirkutu jest otoczony żeliwnym ogrodzeniem.

  
(zdjęcia: Ula Kapała)

Na cmentarzu zachował się neorenesansowy dom przedpogrzebowy wzniesiony w 1887 roku, dzięki staraniom rabina Landsberga. Wewnątrz znajdowała się sala modlitw i pomieszczenie do przechowywania zwłok, natomiast na piętrze były pomieszczenia administracji. Podczas II wojny światowej Niemcy urządzili w budynku pocztę. Wewnątrz zachowały się barwne polichromie, a w oknach witraże.

Cmentarz jest nadal czynny i służy legnickiej Żydowskiej Gminie Wyznaniowej.

Najstarszy cmentarz żydowski w Legnicy został założony na początku XIV wieku. Znajdował się on przy zamku, przy ul. Żydowskiej. Podczas rozruchów w 1345 roku kirkut został doszczętnie zniszczony. Macewy użyto do budowy murów miejskich.
    W średniowieczu założono cmentarz żydowski przy dzisiejszej ul. Bagiennej. Jego ślady można było odnaleźć jeszcze na początku XX wieku.
    W 1815 roku założono nowy cmentarz żydowski w Legnicy. Znajdował się on w rozwidleniu ulic Kamiennej i Nadbrzeżnej, na prawym brzegu rzeki Kaczawy. Jednak z powodu częstych wylewów rzeki i wymywania zwłok, w 1837 roku kirkut został zamknięty.