Kłodzko

Miasto Kłodzko jest siedzibą powiatu w województwie dolnośląskim. Liczy 30 tysięcy mieszkańców (1998 r.). Jest położone w środku Kotliny Kłodzkiej nad rzeką Nysa Kłodzka.

Kłodzko jest jedną z najstarszych miejscowości na Śląsku. W X wieku był to czeski gród warowny (Kladsko) zbudowany na szlaku handlowym z Pragi do Wrocławia, wzmiankowany w 981 roku. Wokół grodu istniało podgrodzie i osada targowa. Bolesław Chrobry pragnąc wzmocnić obronność Śląska zajmował Kłodzko kilkakrotnie, bowiem był to teren niezwykle istotny strategicznie. Najazd Brzetysława w 1038 roku doprowadził do tego, iż gród ponownie trafił w ręce władców Pragi, aby na krótki, w latach 1050-1096 powrócić do Polski. Prawa miejskie Kłodzko uzyskało około 1275 roku. W 1278 roku miasto powróciło pod panowanie polskich Piastów i zostało włączone do księstwa wrocławskiego. Obecność Żydów w Kłodzku datuje się od 1300 roku. W 1341 roku Kłodzko ponownie przeszło pod panowanie czeskie. Wiek XVI jest okresem umacniania się wpływów dynastii Habsburgów, pod których panowaniem znalazło się również miasto Kłodzk. W owym czasie był to ważny ośrodek rzemiosła (sukiennictwo) i handlu. Miasto zostało zniszczone w XVII wieku w wyniku wojny trzydziestoletniej. Od połowy XVI wieku Kłodzko stało się własnością Korony Habsburgów. Od 1742 roku Kłodzko wraz ze Śląskiem przeszło pod panowaniem Prus. Podczas wojen napoleońskich, w 1807 roku Francuzi oblegali miasto i splądrowali całą okolicę. Na mocy edyktu z dnia 11 marca 1812 roku ludność żydowska otrzymała prawo swobodnego osiedlania się na obszarze państwa pruskiego. Dotyczyło to także miasta Kłodzka. W 1825 roku w mieście żyło 57 Żydów. W 1871 roku w Kłodzku mieszkało już 226 Żydów. Do 1877 roku było jedną z głównych fortec pruskich. W 1885 roku zbudowano synagogę według projektu architekta Alberta Grau. W następnych latach nastąpił znaczny spadek liczebności Żydów i w 1910 roku w mieście żyło 150 Żydów.
    W okresie międzywojennym prześladowania ludności żydowskiej zaczęły się od 1937 roku. Odbierano Żydom warsztaty, sklepy i domy. W noc kryształową (listopad 1938 r.) Niemcy spalili synagogę i zdemolowali wszystkie żydowskie sklepy. W maju 1939 roku w Kłodzku mieszkało zaledwie 58 Żydów.
   Po II wojnie światowej w Kłodzku osiedliło się około 2.300 uchodźców żydowskich, stanowiąc 4% ogółu mieszkańców. Powstała gmina żydowska i inne organizacje kulturalne. W następnych latach większość Żydów wyjechała za granicę i w 1960 roku w mieście mieszkało 190 Żydów. Na początku lat 70-tych rozwiązano wszystkie organizacje żydowskie w Kłodzku.

Z ciekawostek: późnogotycki kościół parafialny (poł. XIV), kościół Franciszkanów (1628-31) i klasztor (1731), gotycki most na Młynówce (1390) z późnobarokowymi posągami, ratusz (XVI-XVIII w.), liczne kamienice (XVI, XVII i XVIII w.), na miejscu zamku twierdza bastionowa (1680-1702). Atrakcją turystyczną jest trasa podziemna, biegnąca pod miastem lochami.

- Cmentarz żydowski w Kłodzku (ul. Bohaterów Getta 6) - 9 pkt

(zdjęcia: Gedeon)

Cmentarz żydowski w Kłodzku został założony w XIX wieku. Podczas II wojny światowej Niemcy zdewastowali cmentarz. W 1973 roku cmentarz został zamknięty dla celów pochówków.
    Na powierzchni 0,3 hektara zachowało się około 100 nagrobków, z których najstarszy pochodzi z 1816 roku. Nagrobki są wykonane z granitu, wapienia i piaskowca. Kamienne tablice posiadają typowe zdobienia z hebrajskimi oraz niemieckimi inskrypcjami. Wiele obelisków posiada metalowe elementy wykończenia.

(zdjęcia: Gedeon)

W 1946 roku na zbiorowej mogile 32 Żydów położono tablicę z napisem: "Tu spoczywają nieznani Żydzi ofiary zbirów hitlerowskich zamordowani w maju 1945 - Żydowska Kongregacja Wyznaniowa Kłodzko dnia 17.11.1946".

W lipcu 2005 roku z inicjatywy Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego w Polsce zrealizowano pierwszy etap prac renowacyjnych na cmentarzu w Kłodzku. Grupa 25 wolontariuszy ze Stowarzyszenia "Antyschematy" pod kierunkiem Jerzego Fornalika uporządkowała teren cmentarza. W wyniku tych działań zostało odsłoniętych kilkadziesiąt zabytkowych macew, pochodzących głównie z drugiej połowy XIX wieku i początku XX wieku.
    Drugi etap prac renowacyjnych rozpoczął się we wrześniu 2005 roku i jest realizowany przy współpracy z Fundacją dla Porozumienia Europejskiego "Krzyżowa". W 2006 roku prace kontynuowano, wymieniając między innymi ogrodzenie kirkutu. http://www.cmentarz.info/

              
(zdjęcia: Gedeon)

Przy ulicy Wojska Polskiego, w 1995 roku umieszczono obelisk z tablicą upamiętniającą miejsce w której stała synagoga, zniszczona przez Niemców w 1938 roku. Synagoga była wybudowana w 1885 roku, w stylu mauretańskim.

(zdjęcia: Gedeon)

Widok na synagogę z okresu międzywojennego: